Hündürlükdə İş Nədir?

Hündürlükdə iş — işçinin aşağıya sərbəst düşmə riski olan istənilən səviyyədə yerinə yetirdiyi işdir. Bu işlərə daxildir:

1,3 metr və daha yuxarı səviyyələr
Nərdivanlar, iskelelər, platformalar
Dam, balkon və açıq kənarlı səthlər
Metal konstruksiyalar, dirəklər, antenalar
Yükqaldırma platformaları
Lift şaxtaları və qüllələr

OSHA məlumatına görə, hündürlükdə iş istehsalatda ölüm hallarının 43%-ni təşkil edir. Bu səbəbdən qaydaların icrası həyati əhəmiyyət daşıyır.

İşə Başlamazdan Əvvəl Təhlükəsizlik Təhlili

1. İş mühitinin təhlükəsizlik baxımından qiymətləndirilməsi

İşə başlamadan əvvəl aşağıdakı 12 təhlükəsizlik kriteriyası yoxlanılmalıdır:

Səthin və dayaqların stabilliyi
Sürüşmə və qopma riski
Külək sürəti (≥ 10 m/s olduqda iş dayandırılır)
Yağış, qar, duman
Gecə işlərində işıq səviyyəsi
Elektrik xətlərindən məsafə
Açıq kənarların qorunması
Platformanın yük limitləri
Avadanlığın nasazlığı
Alət və materialların düşmə ehtimalı
İşçinin fiziki vəziyyəti
Yaxınlıqda hərəkətli texnika olub-olmaması

2. Risk Matrisi (FHN və ISO 45001 tələblərinə uyğun)

1) Yıxılma riski (əsas risk qrupu)

Ehtimal: Yüksək
Nəticə: Çox ağır (ölüm və ya ağır xəsarət)
Risk səviyyəsi: Qırmızı – Qəbuledilməz
Tətbiq: İş dayandırılır; dayaqlar və baryerlər FHN-in 2.6, 2.7, 2.13-cü maddələrinə uyğun yoxlanılır.

2) Avadanlıq və daşıyıcı qurğuların nasazlığı

Ehtimal: Orta
Nəticə: Ağır
Risk səviyyəsi: Narıncı – Yüksək risk
Tətbiq: Nasaz avadanlıq işdən çıxarılır; yalnız texniki aktdan sonra istifadə edilir.

3) Hava şəraiti riskləri (külək ≥10 m/s, buzlanma, yağış)

Ehtimal: Orta/Yüksək
Nəticə: Ağır
Risk səviyyəsi: Qırmızı
Tətbiq: İş qadağan edilir; hava normaya düşdükdən sonra davam etdirilir.

4) Balans itkisi və sürüşmə

Ehtimal: Aşağı
Nəticə: Orta
Risk səviyyəsi: Sarı
Tətbiq: FMV (əlcək, ayaqqabı, kəmər) yoxlanılır; iş sahəsi təmizlənir.

5) Alət və material düşməsi

Ehtimal: Orta
Nəticə: Çox ağır
Risk səviyyəsi: Narıncı
Tətbiq: 1,5–3 m təhlükəsizlik zonası yaradılır; alətlər qapalı çantada istifadə olunur.

İşə İcazə Sistemi

Hündürlükdə iş yalnız rəsmi icazə ilə həyata keçirilir. İcazə sənədi aşağıdakıları əhatə etməlidir:

İş ünvanı və hündürlük səviyyəsi
İşin xarakteri
FMV-nin tam komplekti
Ankraj nöqtələrinin təsdiqi
Təhlükəsizlik tədbirləri
Xilasetmə planı
Məsul şəxslərin imzası

Fərdi Mühafizə Vasitələri (FMV) üzrə Tələblər

Tam bədən kəməri (EN 361)

5 nöqtəli bağlama sistemi
Lif çıxıntısı varsa istifadə qadağandır
Absorber bədənə yaxın olmalıdır

Absorber (EN 355)

Bir dəfə açılır → təkrar istifadə edilmir
6 kN-dan yuxarı yükü azaltmalıdır

Karabiner (EN 362)

Auto-lock sistemi olmalıdır
Minimum 20 kN qapama gücü

Statik halat (EN 1891)

10,5–11 mm
Kəsik, yanıq, burulma varsa dəyişdirilir

Ankraj nöqtəsi (EN 795)

Minimum 15 kN
Sökülə bilən konstruksiyalara bərkidilmə qadağandır

Dəmirbənd, Platforma və Nərdivan Standartları

Dəmirbənd (Scaffold)

Quraşdırmanı yalnız sertifikatlı şəxs edə bilər
“Yaşıl etiket” yoxdursa — istifadə edilmir
Hər 7 günə bir texniki baxış
2 m-dən yuxarıda məhəccər mütləqdir

Nərdivanlar

4:1 bucaq qaydası
Üst 2 pillədə dayanmaq qadağandır
Külək və yağışda istifadə edilmir
Yükləmə limiti tək şəxs üçündür

Dayandırma Kriteriyaları (Stop Work Authority)

İş dərhal DAYANDIRILIR, əgər:

Külək 10–12 m/s-dən yüksəkdirsə
Platformada çat, səs və sallanma varsa
FMV natamam və ya zədəlidirsə
İşçi özünü pis hiss edirsə
Ankraj nöqtəsi şübhəlidirsə
Materialların düşmə riski yaranıbsa
Elektrik xətləri təhlükəli məsafədədirsə

Fövqəladə Hallar və Xilasetmə Planı

Asılı vəziyyətdə qalan işçi 3–5 dəqiqə ərzində endirilməlidir
Xilasetmə dəsti istifadəyə hazır olmalıdır
Təxliyə marşrutu müəyyən olunmalıdır
Rol bölgüsü əvvəlcədən təyin edilir
İlk yardım prosedurları tətbiq edilir
Rabitə kanalları əvvəlcədən təsdiqlənir

Hündürlükdə iş proseslərinin peşəkar şəkildə təşkili və təhlükəsizlik standartlarına uyğun icrası haqqında daha geniş məlumat əldə etmək üçün IST-in rəsmi “Hündürlükdə İş Təlimi” səhifəsinə nəzər sala bilərsiniz.