SƏTƏM nədir?

Beynəlxalq praktikada HSE (Health, Safety, Environment) kimi tanınan bu yanaşma, müəssisələrdə riskləri minimuma endirmək, qəza və xəsarətlərin qarşısını almaq, eləcə də davamlı əməliyyatları təşviq etmək üçün tətbiq olunan siyasət, qayda və prosedurların məcmusudur.

SƏTƏM-in əsas məqsədi işçilərin sağlamlığının qorunması, təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşdırılması və ətraf mühitin mühafizəsidir. Bu yanaşma həm dövlət, həm də özəl sektorda müxtəlif sahələrin davamlı inkişafı üçün zəruri şərt hesab olunur.

SƏTƏM sözünün açılışı və mənası

SƏTƏM sözünün açılışı – Sağlamlıq, Əməyin Təhlükəsizliyi və Ətraf Mühit deməkdir. Bu üç istiqamət bir yerdə işçilərin sağlamlığını qorumaq, istehsalatda baş verə biləcək qəzaların qarşısını almaq və ətraf mühitə zərərin minimuma endirilməsi məqsədini daşıyır.

S – Sağlamlıq: İşçilərin fiziki və psixoloji sağlamlığının qorunması, peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması, müntəzəm tibbi müayinələrin aparılması.
ƏT – Əməyin Təhlükəsizliyi: İş yerlərində risklərin azaldılması, fərdi mühafizə vasitələrinin istifadəsi, təhlükəsizlik nişanlarının tətbiqi və iş icazəsi sistemlərinin düzgün işləməsi.
M – Ətraf Mühit: Tullantıların düzgün idarə olunması, ekoloji tarazlığın qorunması, enerjidən səmərəli istifadə və yaşıl texnologiyaların tətbiqi.

Bu yanaşma yalnız qanunvericilik öhdəliklərinin icrası üçün deyil, həm də müəssisələrin sosial məsuliyyətinin əsas göstəricisi kimi vacibdir.

SƏTƏM qaydaları və təhlükəsizlik nişanları

İş yerlərində əməyin təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün xüsusi SƏTƏM qaydaları mövcuddur. Bu qaydalar həm işçi sağlamlığını qorumağa, həm də istehsalatın fasiləsiz davam etməsinə xidmət edir:

İşçilərin fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin edilməsi;
Təhlükəli zonaların xəbərdaredici SƏTƏM təhlükəsizlik nişanları ilə işarələnməsi;
İşə başlamazdan əvvəl risklərin qiymətləndirilməsi və təhlükəsiz iş icazələrinin verilməsi;
Qəza və fövqəladə hallar zamanı davranış qaydalarının öyrədilməsi;
Müntəzəm təhlükəsizlik təlimlərinin keçirilməsi və işçilərin məlumatlılığının artırılması.

Bu qaydaların tətbiqi istehsalatda baş verə biləcək qəza hallarının qarşısını alır, həmçinin müəssisələrə beynəlxalq standartlara uyğun işləmək imkanı yaradır.

SƏTƏM üzrə mütəxəssisin rolu və vəzifələri

Müəssisələrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin formalaşmasında əsas rol SƏTƏM üzrə mütəxəssis və ya SƏTƏM mühəndisinə məxsusdur. Onların əsas vəzifələri bunlardır:

İş yerlərində risklərin müəyyən olunması və aradan qaldırılması;
İşçilərə fərdi mühafizə vasitələrindən istifadə və təhlükəsizlik qaydaları barədə təlimlərin keçirilməsi;
İstehsalatda baş verən qəza və hadisələrin təhlili, hesabatların hazırlanması;
Beynəlxalq standartlara – ISO 45001, ISO 14001 və digər normativ sənədlərə uyğun təhlükəsizlik sistemlərinin tətbiqi;
İşçilərin motivasiyasını artırmaq və təhlükəsizlik mədəniyyətini təşviq etmək.

Bu peşə üzrə çalışmaq istəyən şəxslər üçün müxtəlif təlim mərkəzlərində və dövlət qurumlarında SƏTƏM kursları təşkil olunur. Məsələn, Azərbaycanda Peşəkar SƏTƏM hazırlıq kursu bu sahədə peşəkar bilik və bacarıqlar qazanmaq üçün ən çox tələb olunan təlimlərdən biridir. Kurslarda iştirak edənlər həm nəzəri biliklər, həm də praktiki bacarıqlar əldə edir və beynəlxalq səviyyədə tanınan sertifikatla təmin olunurlar.

SƏTƏM-in müəssisələr üçün faydaları

Müəssisələrdə SƏTƏM qaydalarının tətbiqi yalnız qanuni öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün deyil, həm də strateji üstünlüklərin qazanılması üçün vacibdir. Onun faydaları bunlardır:

İş qəzalarının və istehsalatda dayanma hallarının azalması;
İşçi məmnuniyyətinin, rifahının və motivasiyasının artması;
Şirkətin beynəlxalq imicinin güclənməsi və tərəfdaşlar qarşısında etibarlılığın artması;
Davamlı inkişaf və sosial məsuliyyət prinsiplərinə uyğun fəaliyyət;
Ətraf mühitə zərərin minimuma endirilməsi və ekoloji standartlara uyğunluq.

Nəticə

Beləliklə, SƏTƏM nədir? sualının cavabı sadəcə bir termin deyil, müəssisələrin uğurlu və davamlı fəaliyyəti üçün vacib yanaşmadır. SƏTƏM sözünün açılışı – Sağlamlıq, Əməyin Təhlükəsizliyi və Ətraf Mühit – hər biri ayrı-ayrılıqda mühüm rol oynasa da, birlikdə insan həyatını, iş yerlərində təhlükəsizliyi və təbiəti qoruyan bütöv bir sistem yaradır.

İstər dövlət, istərsə də özəl sektorda SƏTƏM mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi həm işçilərin rifahı, həm də cəmiyyətin davamlı inkişafı üçün mühüm şərtdir.